Richtlijn Endodontische Diagnostiek en Behandeling: een levend document!
Eind 2025 heeft de werkgroep Richtlijnen van de NVvE opnieuw een herziening gepubliceerd van de Richtlijn Endodontische Diagnostiek en Behandeling. Daarmee is weer een volgende stap gezet in een traject dat begon in 2018 met één duidelijke opdracht: de endodontische zorg in de Nederlandse mondzorgpraktijk ondersteunen met zorgvuldig gewogen, wetenschappelijk onderbouwde aanbevelingen en overwegingen.
De eerste versie uit 2018 is geïnspireerd op een Zweeds rapport uit 2012 over diagnostiek en behandeling in de endodontologie. Vanaf het begin koos de werkgroep ervoor om niet alleen aanbevelingen te formuleren, maar ook transparant te zijn over hoe deze tot stand komen. De werkgroep bestaat uit inhoudelijke experts en wordt begeleid door een onafhankelijk methodoloog. Alle leden zijn uitgebreid getraind in richtlijnmethodologie (GRADE, EBRO, AGREE II), zodat expertise, wetenschap en methode hand in hand gaan.
Van herziening naar levende richtlijn
Sinds 2023 werkt de werkgroep volgens het principe van een levende richtlijn. Dat betekent dat nieuwe literatuur continu wordt gevolgd en dat elke twee jaar geprioriteerde uitgangsvragen opnieuw worden beoordeeld. Nieuwe wetenschappelijke inzichten, klinische ontwikkelingen en signalen uit de praktijk worden systematisch gewogen en waar nodig verwerkt.
In de meest recente herzieningscyclus heeft de werkgroep gewerkt volgens de GRADE Core-methodiek, met gebruik van een Evidence-to-Decision (EtD) framework. Daarmee heeft de werkgroep nadrukkelijk verder gekeken dan alleen statistische significantie. Het gaat niet om het wegen van alleen effectgrootte en bewijskracht, maar ook patiëntperspectief, balans tussen voor- en nadelen, haalbaarheid, kosten en implementatie in de Nederlandse praktijk. Dat maakt de richtlijn niet alleen wetenschappelijk onderbouwd, maar ook praktisch toepasbaar, waarbij het patiëntenperspectief zo veel mogelijk wordt meegenomen.
Wat is er nieuw in 2025?
De herziening van 2025 bouwt voort op de versie van 2023. Verschillende uitgangsvragen zijn opnieuw beoordeeld en waar nodig aangescherpt. In meerdere aanbevelingen is de onderbouwing explicieter gemaakt: waarom bevelen wij iets aan of zijn we juist terughoudend? Hoe zeker is het bewijs? En hoe verhoudt dit zich tot de klinische praktijk en patiëntwaarden?
Door het gebruik van het EtD-framework is de toelichting, de rationale, uitgebreider en transparanter geformuleerd. Dat betekent niet per se dat aanbevelingen radicale koerswijzigingen laten zien, maar wel dat de onderliggende afwegingen duidelijker zijn beschreven. Juist die transparantie draagt bij aan de kwaliteit en de uitlegbaarheid van zorg.
Waarom is deze richtlijn belangrijk?
Endodontische zorg is complex. Diagnostiek, behandelbeslissingen en prognose-inschattingen vragen om zorgvuldige afwegingen. Een richtlijn biedt hierbij geen keurslijf, maar een professioneel kompas.
Door systematisch literatuur te beoordelen en expliciet te maken hoe aanbevelingen tot stand komen, ondersteunen wij collega’s in het maken van onderbouwde keuzes. Dat versterkt niet alleen de kwaliteit van individuele behandelingen, maar ook de consistentie en transparantie van zorg binnen ons vakgebied.
Bovendien helpt een goed ontwikkelde richtlijn bij beslissingen in de praktijk, intercollegiale toetsing, nascholing en communicatie met patiënten. Wanneer wij onze behandelkeuzes goed kunnen uitleggen op basis van zorgvuldig gewogen bewijs en gezamenlijke professionele afwegingen, draagt dat bij aan vertrouwen in de behandelkamer en in het vak.
Richtlijnontwikkeling als kwaliteitsinstrument
Richtlijnen zijn geen statische documenten. Ze zijn het resultaat van een gezamenlijke visie op wetenschap, praktijk en patiëntwaarden. Door te werken met een gestructureerde methodiek zoals GRADE Core en een EtD-framework, maakt de werkgroep expliciet welke overwegingen een rol spelen bij aanbevelingen.
Dat vraagt om nuance en context. Soms is het bewijs sterk en leidt dat tot een duidelijke aanbeveling. Meestal is het bewijs beperkt of onzeker, en formuleert de werkgroep een voorzichtige aanbeveling. Ook dat is kwaliteit: het erkennen van onzekerheid en het transparant maken van afwegingen.
Met de herziening van 2025 benadrukt de werkgroep dat kwaliteit niet alleen zit in wat we aanbevelen, maar ook in hoe we tot die aanbeveling komen. Verder blijft input vanuit de praktijk essentieel om het document levend en relevant te houden. De werkgroep nodigt collega’s uit om mee te blijven denken en vragen uit de praktijk te blijven delen. Zo blijft de richtlijn echt een levend document.
Wat is een richtlijn?
Een richtlijn is een systematisch ontwikkeld document met aanbevelingen ter ondersteuning van klinische besluitvorming. Richtlijnen zijn gebaseerd op wetenschappelijk bewijs, maar houden ook rekening met klinische expertise, patiëntvoorkeuren en praktische haalbaarheid.
Een richtlijn is geen wet of verplicht protocol. Het is een professioneel hulpmiddel dat helpt om transparante en goed onderbouwde keuzes te maken. Afwijken van een richtlijn mag, maar moet wel goed onderbouwd en gedocumenteerd zijn.
Wat is GRADE en het Evidence-to-Decision framework?
GRADE (Grading of Recommendations Assessment, Development and Evaluation) is een internationaal erkende methode om wetenschappelijk bewijs te beoordelen en aanbevelingen te formuleren.
Binnen de NVvE werken wij met GRADE Core, waarbij gebruik wordt gemaakt van een Evidence-to-Decision (EtD) framework. Dit betekent dat niet alleen wordt gekeken naar statistische significantie, maar ook naar:
• effectgrootte en zekerheid van bewijs;
• balans tussen voor- en nadelen;
• patiëntwaarden en -voorkeuren;
• kosten en haalbaarheid;
• implementatie in de praktijk.
Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen 2023 en 2025?
• verdere uitwerking van het principe van de levende richtlijn;
• toepassing van GRADE Core met expliciet EtD-framework;
• transparantere en uitgebreidere rationales bij aanbevelingen;
• herbeoordeling van geprioriteerde uitgangsvragen op basis van nieuwe literatuur;
• verduidelijking van conditionele versus sterke aanbevelingen.
De belangrijkste verschillen per onderwerp
| Onderwerp | Richtlijn 2023 | Richtlijn 2025 | Belangrijkste verschil |
|---|---|---|---|
| Methodiek | GRADE toegepast; EtD impliciet verwerkt | GRADE Core met expliciet EdT framework | Transparantere onderbouwing; expliciete weging van patiëntperspectief, kosten, haalbaarheid en onzekerheid |
| Formulering aanbevelingen | Vaak aanbevelingen met beknopte rationale | Uitgebreidere en expliciete rationales | Duidelijker onderscheid tussen sterke en conditionele aanbevelingen |
| CBCT bij endodontische diagnostiek | Terughoudend gebruik, indicatiegebonden | Nadere precisering van indicaties; explicietere afweging stralingsbelasting vs. diagnostische meerwaarde | Sterkere explicitering van proportionaliteit en patiëntveiligheid |
| Vitale pulpa behandeling | Overwegend literatuurgericht, focus op succespercentages | Meer nadruk op patiëntwaarden, behoud van element, langetermijnprognose | Verbreding van effectiviteit naar klinische relevantie |
| Irrigatieprotocollen | Beschrijving van middelen en concentraties op basis van literatuur | Duidelijkere positionering van onzekerheid in bewijs; expliciete benoeming van klinische haalbaarheid | Meer transparantie over bewijskwaliteit |
| Biokeramische sealers | Voorzichtig beschreven, bewijs beperkt | Expliciete benoeming van bewijsniveau en onzekerheid; genuanceerde aanbeveling | Minder focus op ‘nieuw = beter’, meer op effectgrootte en klinische relevantie |
| Herbehandeling vs. extractie | Klinisch-inhoudelijke afweging beschreven | Expliciete EtD-weging: patiëntvoorkeuren, kosten, langetermijnprognose | Besluitvorming nadrukkelijker gepositioneerd als gezamenlijke afweging |
| Prognose-inschatting | Op literatuur gebaseerde succespercentages | Duidelijkere contextualisering van prognose in individuele patiëntsituatie | Meer nadruk op gedeelde besluitvorming |
| Levende richtlijn | Introductie van het principe | Volledige implementatie in herzieningscyclus | Systematischer prioritering en actualisering van uitgangsvragen |
